Cultuursensitief lesgeven begint niet bij lijstjes...
- maar bij jezelf
"Maar wat is nou typisch Marrokkaans gedrag? Als jij me een overzicht geeft, kan ik beter schakelen met leerlingen.", vraagt leraar Sanne.
"Helaas", zeg ik, "zo werkt het niet in echt contact met kinderen."
Op scholen wordt veel gesproken over cultuursensitief handelen. Over gewoontes per land, communicatievoorkeuren, religieuze gebruiken, opvoedstijlen en manieren van aanspreken. Het lijkt logisch: hoe meer je weet over “de ander”, hoe beter je kunt aansluiten. Toch zie ik dat het in de praktijk anders werkt.
Wie zich uitsluitend richt op lijstjes en landenspecifieke kenmerken, blijft aan de oppervlakte. Je leert dan vooral hoe je je zou moeten gedragen, maar niet waarom je doet wat je doet - en precies daar start je echte verbinding.
Culturele vaardigheid ontstaat niet door kennis te stapelen, maar door een laag dieper te zakken. Naar binnen. Naar dat stille, innerlijke fundament waar jouw persoonlijke waarden, grenzen en professionele kompas liggen. Dáár begint het contact met leerlingen en ouders. Dáár ontstaat de rust die maakt dat je stevig blijft staan, ook wanneer een gesprek spannend wordt of wanneer gedrag je verrast. En precies vanuit die rust ontstaat de ruimte om werkelijk te verbinden, ongeacht achtergrond, taal of herkomst.
De essentie van contact
Hoe jij jezelf kent, bepaalt hoe je de ander kunt ontmoeten. Hoe helder jouw grenzen zijn, bepaalt hoeveel veiligheid je kunt bieden. Hoe congruent jouw handelen is, bepaalt hoeveel vertrouwen je uitstraalt. Het helpt als je het leuk vindt om jezelf steeds beter te leren kennen. Wanneer je weet wat je belangrijk vindt, wat je triggert en wat je nodig hebt om professioneel te blijven, ontstaat er een innerlijke rust die voelbaar is voor iedereen: leerlingen – ouders – collega’s. Het is die rust die maakt dat gesprekken niet ontsporen, dat misverstanden sneller worden opgelost en dat je met meer mildheid kunt kijken naar gedrag dat anders is dan je gewend bent.
Waarom lijstjes niet genoeg zijn
Lijstjes met culturele gewoontes kunnen handig zijn als achtergrondinformatie, maar ze zijn nooit de kern. Ze framen mensen in categorieën en doen alsof cultuur statisch is. Maar cultuur leeft en verandert - bovendien bestaan er binnen één land, één religie of één gemeenschap talloze variaties.
Daar komt nog iets bij: wanneer je je richt op “hoe het hoort” in een bepaalde cultuur, verlies je contact met jezelf. Je gaat aanpassen, pleasen, vermijden of overcompenseren. Je raakt je eigen professionele stevigheid kwijt. En precies dat maakt gesprekken met ouders soms zo ingewikkeld: niet omdat zij anders zijn, maar omdat jij jezelf even kwijt bent.
De kracht van innerlijke helderheid
Wanneer je stevig in jezelf verankerd bent, verandert alles. Je hoeft niet meer te zoeken naar de juiste woorden of de juiste culturele strategie. Je reageert vanuit rust, niet vanuit onzekerheid. Vanuit die innerlijke helderheid ontstaat een gevoel van verbondenheid dat veel dieper gaat dan culturele kennis ooit kan bieden. Leerlingen voelen zich gezien. Ouders ervaren respect. Jij blijft professioneel én menselijk. En pas dán krijgt kennis over landen, gewoontes en gedrag meerwaarde.
Cultuursensitiviteit als innerlijk werk
Cultuursensitief lesgeven is dus een innerlijk proces. Een uitnodiging om jezelf te kennen, je waarden te bewonen en je grenzen te respecteren. Het vraagt moed om naar binnen te kijken, eerlijk te zijn over je eigen patronen en te vertrouwen op je professionele intuïtie.
Maar het levert iets op dat geen lijstje ooit kan bieden: echt contact. En precies daar begint het onderwijs dat we onze leerlingen gunnen.
Wie deze diepere laag wil verkennen en wil ontdekken hoe cultuursensitiviteit vanuit innerlijke helderheid werkt, is van harte welkom voor een vrijblijvend kennismakingsgesprek. Je vindt hier meer informatie.
